อาชีพสงวนสำหรับคนต่างด้าวในประเทศไทย: 40 อาชีพ อธิบายครบ

สงวนกี่อาชีพ — และตามกฎหมายฉบับใด

ณ เดือนมิถุนายน 2026 ประเทศไทยสงวน 40 อาชีพ ไว้ห้ามคนต่างด้าวทำงาน แบ่งออกเป็นสี่บัญชี: ห้ามเด็ดขาด 27 อาชีพ และมีเงื่อนไข 13 อาชีพ

กฎหมายที่ใช้บังคับคือ พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชกำหนด (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561 จากนั้นกรมการจัดหางานได้ออกประกาศกำหนดอาชีพสงวนในโครงสร้างบัญชีทั้งสี่ ลงวันที่ พ.ศ. 2561 และปรับปรุงราวเดือนเมษายน 2563

ตัวเลขหนึ่งที่ยังพบได้ในเว็บไซต์ของชาวต่างชาติรุ่นเก่าคือ “อาชีพสงวน 39 อาชีพ” ตัวเลขดังกล่าวเป็นของ พระราชบัญญัติการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2521 ที่ถูกยกเลิกไปแล้ว ตามพระราชกำหนดฉบับปัจจุบันจำนวนคือ 40 อาชีพ เรายังปฏิเสธการอ้าง “20 อาชีพ / 3 กุมภาพันธ์ 2565” ที่ปรากฏอยู่ในเว็บเพจคุณภาพต่ำจำนวนหนึ่ง: ไม่มีแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือสนับสนุน

แหล่งที่มา: พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชกำหนด (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561; ประกาศกำหนดอาชีพสงวนของกรมการจัดหางาน (โครงสร้างบัญชีทั้งสี่ พ.ศ. 2561) ดู คู่มือทางการของ thailand.go.th และ รายงานพิเศษของ Bangkok Post

บัญชีทั้งสี่ โดยสรุป

วิธีอ่านข้อจำกัดที่ชัดเจนที่สุดคืออ่านตามบัญชี บัญชีที่ 1 คือกำแพงที่ห้ามเด็ดขาด ส่วนบัญชีที่ 2 ถึง 4 มีเงื่อนไข แต่ละบัญชีมีเงื่อนไขแตกต่างกัน

แหล่งที่มา: ประกาศกำหนดอาชีพสงวนของกรมการจัดหางาน ตามพระราชกำหนด พ.ศ. 2560; โครงสร้างลงวันที่ พ.ศ. 2561 ปรับปรุงราวเดือนเมษายน 2563 (พ.ศ. 2563) ตรวจสอบเทียบกับ The Nation และ Acclime Thailand

บัญชีที่ 1: 27 อาชีพที่ห้ามเด็ดขาด

บัญชีที่ 1 สงวน 27 อาชีพไว้สำหรับคนไทยเท่านั้น ไม่มีใบอนุญาตทำงานใดเปิดให้คนต่างด้าวทำได้ หมวดนี้สร้างขึ้นเพื่อคุ้มครองอาชีพทักษะต่ำและงานช่างที่เป็นเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมของไทย ตัวอย่างหลักที่แหล่งข้อมูลทุติยภูมิยืนยันตรงกันได้แก่:

• งานกรรมกรทั่วไป/งานไร้ฝีมือ
• งานขับขี่ (ยานยนต์และยานพาหนะที่ไม่ใช้เครื่องยนต์)
• งานขายปลีกและงานเร่ขาย
• งานตัดผม ช่างผม และงานเสริมสวย
• งานนวดแผนไทย
• งานแกะสลักไม้
• งานมัคคุเทศก์และการจัดนำเที่ยว
• งานเสมียนและงานเลขานุการ

นั่นคือแปดในจำนวน 27 อาชีพ ส่วนที่เหลือครอบคลุมงานหัตถกรรมดั้งเดิมและงานช่างที่ได้รับการคุ้มครองเพิ่มเติม

สิ่งที่ควรจำจากบัญชีที่ 1 สำหรับวัตถุประสงค์ของเราคือ: งานบ้านไม่อยู่ในบัญชีนี้ ทั้งงานทำความสะอาด งานทำอาหาร งานดูแลเด็ก และงานดูแลผู้สูงอายุ ไม่ปรากฏที่ใดในบัญชีอาชีพที่ห้ามเด็ดขาด

บัญชีที่ 2–4: 13 อาชีพที่มีเงื่อนไข

อีก 13 อาชีพที่เหลือไม่ได้ปิดกั้นคนต่างด้าว แต่ละบัญชีกำหนดเงื่อนไขแนบไว้:

• บัญชีที่ 2 (3 อาชีพ) — งานบัญชี งานวิศวกรรมโยธา และงานสถาปัตยกรรม เปิดให้ทำได้ เฉพาะภายใต้ความตกลงระหว่างประเทศ ช่องทางที่เกี่ยวข้องคือกรอบการยอมรับร่วมกันของวิชาชีพอาเซียน (ASEAN Mutual Recognition)
• บัญชีที่ 3 (8 อาชีพ) — งานฝีมือและกึ่งฝีมือ (เกษตรกรรม ก่อสร้าง และงานหัตถกรรมการผลิตดั้งเดิมหลายอย่าง) เปิดให้คนต่างด้าวทำได้ โดยทำงานให้นายจ้างที่มีคุณสมบัติ
• บัญชีที่ 4 (2 อาชีพ) — “งานกรรมกร” ทั่วไป และงานขายหน้าร้าน เปิดให้ทำได้ เฉพาะผ่านช่องทาง MOU / G2G โดยมีนายจ้าง

บัญชีที่ 4 คือจุดที่คำถามเรื่องแรงงานในครัวเรือนอยู่จริง แม้ว่า “งานบ้าน” จะไม่ได้ถูกระบุชื่อก็ตาม: ช่องทาง MOU ที่บัญชีที่ 4 อ้างถึงคือท่อทางกฎหมายเดียวกันที่ทำให้คนสัญชาติเมียนมา ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ทำงานเป็นแม่บ้านและผู้ดูแลได้

แล้วคนต่างด้าวทำงานเป็นแม่บ้านในประเทศไทยได้หรือไม่?

นี่คือคำถามที่ผู้อ่านส่วนใหญ่นำมาด้วย และคำตอบมีสองชั้นที่มักถูกทำให้สับสนตลอดเวลา

ชั้นที่หนึ่ง: งานบ้านไม่ใช่อาชีพต้องห้าม อย่าให้ใครมาบอกว่า “งานแม่บ้านสงวนไว้สำหรับคนไทย” เพราะไม่อยู่ในบัญชีที่ 1 และไม่อยู่ในบัญชีที่ 2 ถึง 4 มติคณะรัฐมนตรี อนุญาต อย่างชัดเจนให้แรงงานสัญชาติ MOU ทำงานบ้านได้ ข้อโต้แย้งเรื่องการห้ามตามประเภทอาชีพจึงไม่ใช้กับงานบ้าน

ชั้นที่สอง: อุปสรรคที่แท้จริงคือสัญชาติบวกกับกรอบใบอนุญาตทำงาน ประเทศไทยจำกัดแรงงานต่างด้าวทักษะต่ำและงานในครัวเรือนไว้เฉพาะสี่สัญชาติคู่ MOU: เมียนมา สปป.ลาว กัมพูชา และเวียดนาม หากคุณถือหนังสือเดินทางสัญชาติใดสัญชาติหนึ่งดังกล่าว คุณสามารถถูกจ้างเป็นแรงงานในครัวเรือนได้ผ่านกระบวนการ MOU แต่หากคุณถือหนังสือเดินทางสัญชาติอื่น — ตะวันตก ฟิลิปปินส์ อินเดีย หรือสัญชาติใดที่อยู่นอกสี่สัญชาตินี้ — ไม่มีช่องทางถูกกฎหมายสำหรับงานทักษะต่ำ ให้คุณทำงานเป็นแม่บ้านได้ แม้ตัวอาชีพเองจะไม่ได้ถูกห้ามก็ตาม

สำหรับกรณีฟิลิปปินส์โดยเฉพาะ คำตอบคือไม่ได้ทั้งสองฝั่งของชายแดน: ประเทศไทยไม่มี MOU กับฟิลิปปินส์ และรัฐบาลฟิลิปปินส์ห้ามการจ้างแรงงานบริการในครัวเรือนโดยตรงไปยังประเทศไทย เราอธิบายรายละเอียดไว้ใน คนฟิลิปปินส์ทำงานเป็นแม่บ้านในประเทศไทยอย่างถูกกฎหมายได้หรือไม่?

ช่องทาง MOU — เส้นทางถูกกฎหมายเดียวสำหรับแม่บ้านต่างด้าว

สำหรับคนสัญชาติเมียนมา ลาว กัมพูชา และเวียดนาม เส้นทางที่ถูกกฎหมายคือกระบวนการนำเข้าแรงงานแบบ MOU (บันทึกความเข้าใจ) / G2G นี่คือวิธีเดียวที่ถูกกฎหมายที่แรงงานในครัวเรือนต่างด้าวจะมีงานทำในบ้านของคนไทยได้ และกลไกก็เหมือนกันไม่ว่าจะเป็นการจัดหางานให้บ้านส่วนตัวหรือโรงงาน

โดยสรุป นายจ้างยื่นหนังสือแสดงความต้องการจ้างต่อสำนักงานจัดหางานจังหวัด รายชื่อมาจากกระทรวงแรงงานของประเทศต้นทาง แรงงานเข้ามาผ่านด่านตรวจที่กำหนด เข้ารับการอบรมหนึ่งวัน และได้รับใบอนุญาตทำงาน ใบอนุญาตมีอายุสองปี ต่ออายุได้หนึ่งครั้ง โดยมีระยะสูงสุดสี่ปีก่อนช่วงพักคอย นายจ้างเป็นผู้ชำระค่าธรรมเนียมตามกฎหมาย ส่วนแรงงานควรถูกเรียกเก็บเฉพาะค่าใช้จ่ายของทางราชการที่กำหนดไว้ตายตัวในวงแคบเท่านั้น

เราอธิบายทุกขั้นตอน ค่าใช้จ่ายจริง และกับดักนายหน้า ไว้ใน บทอธิบายกระบวนการ MOU สำหรับแรงงานเมียนมาและลาว

ห้ามเด็ดขาด เทียบกับ มีเงื่อนไข เทียบกับ อนุญาตผ่าน MOU

การวางสามหมวดเทียบกันทำให้คำตอบเรื่องงานบ้านชัดเจน:

แหล่งที่มา: บัญชีอาชีพสงวนตามพระราชกำหนด พ.ศ. 2560; มติคณะรัฐมนตรีที่อนุญาตให้แรงงานสัญชาติ MOU ทำงานบ้าน งานบ้านไม่ปรากฏในบัญชีอาชีพที่ห้ามเด็ดขาดหรือมีเงื่อนไขใด ๆ ดู thailand.go.th

จะเกิดอะไรขึ้นหากฝ่าฝืนกฎ

การทำงานในอาชีพสงวน หรือการทำงานโดยไม่มีใบอนุญาตเลย มีบทลงโทษจริง — แม้ว่าวันนี้จะเบากว่าตอนที่พระราชกำหนดปี 2560 เพิ่งประกาศใช้ก็ตาม

• คนต่างด้าวที่ทำงานโดยไม่มีใบอนุญาต: โทษปรับ 5,000–50,000 บาท พร้อมส่งกลับประเทศ โดยไม่มีโทษจำคุก (มาตรา 101) ตัวเลขเดิมที่ว่าปรับ 2,000–100,000 บาท และจำคุกไม่เกินห้าปี เป็นบทบัญญัติดั้งเดิมของปี 2560 และถูกผ่อนปรนลงโดยการแก้ไขปี 2561
• นายจ้าง ความผิดครั้งแรก: ปรับ 10,000–100,000 บาทต่อคนต่างด้าวหนึ่งคน สำหรับการจ้างคนต่างด้าวโดยไม่มีใบอนุญาต (มาตรา 102 วรรคหนึ่ง)
• นายจ้าง การกระทำผิดซ้ำ: จำคุกไม่เกินหนึ่งปี และ/หรือปรับ 50,000–200,000 บาทต่อคน พร้อมห้ามจ้างคนต่างด้าวเป็นเวลาสามปี (มาตรา 102 วรรคสอง)

คุณจะยังพบตัวเลข “ปรับสูงสุด 800,000 บาทต่อคน” ที่ถูกอ้างไว้ในเว็บไซต์ของชาวต่างชาติจำนวนมาก นั่นเป็นบทลงโทษปี 2560 ที่ถูกยกเลิกไปแล้ว สำหรับการจ้างคนต่างด้าวเข้าทำอาชีพสงวนเฉพาะของคนไทย โดยเฉพาะ บทลงโทษดังกล่าวถูกลดลงโดยการแก้ไขเมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2561 และไม่ใช่บทลงโทษทั่วไปกรณีไม่มีใบอนุญาตในปัจจุบัน อย่ายึดถือตัวเลขนี้

แหล่งที่มา: พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชกำหนด (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561 มาตรา 101 และ 102 (ตัวเลขปัจจุบัน) ดู thailand.go.th และ LawPlus เกี่ยวกับการแก้ไขปี 2561

เมื่อจ้างถูกกฎหมายแล้ว มาตรฐานขั้นต่ำของสิทธิแรงงานยังคงใช้บังคับ

ประเด็นที่นายจ้างมองข้าม: กฎเรื่องอาชีพสงวนและกรอบ MOU กำกับว่า คนต่างด้าวทำงานได้หรือไม่ แต่ไม่ได้พูดถึงว่าต้องปฏิบัติต่อแรงงานคนนั้นอย่างไรเมื่อจ้างแล้ว นั่นเป็นกฎหมายอีกชุดหนึ่งต่างหาก

ตั้งแต่วันที่ 30 เมษายน 2567 กฎกระทรวงฉบับที่ 15 (พ.ศ. 2567) ขยายค่าจ้างขั้นต่ำ สัญญาจ้างเป็นลายลักษณ์อักษร วันหยุดประจำสัปดาห์โดยได้รับค่าจ้าง วันหยุดราชการโดยได้รับค่าจ้าง วันลาป่วยโดยได้รับค่าจ้าง และค่าล่วงเวลา ให้ครอบคลุมแรงงานในครัวเรือน — ทั้งคนไทยและแรงงานข้ามชาติเหมือนกัน ดังนั้นแม่บ้านชาวเมียนมาที่จ้างอย่างถูกกฎหมายในกรุงเทพฯ มีสิทธิได้รับค่าจ้างขั้นต่ำของจังหวัด (ปัจจุบัน 400 บาท/วันในกรุงเทพฯ) เท่ากับแม่บ้านคนไทย รายละเอียดทั้งหมดอยู่ใน บทอธิบายกฎกระทรวงฉบับที่ 15 ของเรา